Ben Tiggelaar
HomeOver BenBlogSeminarsOnderzoekDownloadsWebshopContact
HomeOver BenBlogSeminarsOnderzoekDownloadsContact

< Terug naar overzicht

Waarom waarom-vragen gevaarlijk kunnen zijn

Gepubliceerd op: 17/08/2015

Onverbiddelijk dringt de vraag zich tijdens de vakantie op. Waarom? Waarom is het lastig om te genieten van een paar dagen vrij? Waarom werk ik de rest van het jaar zo hard? Waarom heb ik geen zin om weer aan de slag te gaan?

Dit jaar vermijd ik deze waarom-vragen echter zoveel mogelijk. Waarom? Omdat ze volgens psychologen meestal niets opleveren. Of zelfs negatieve effecten hebben.

Even vooraf. Waarom-vragen heb je in allerlei soorten. In de managementliteratuur woedt er sinds het verschijnen van het boek 'Start with Why' van Simon Sinek in 2009, een ware waarom-hype. Bedrijven moeten terug naar de kern, naar hun bedoeling, is het centrale betoog. Vraag je eerst af waarom je er eigenlijk bent. En kijk pas daarna of er nog regels, procedures of andere managementhobby's nodig zijn. Niets mis met dit type waarom-vraag.

Daarnaast heb je de aanhangers van het Japanse kwaliteitsdenken die graag vijf keer op rij de waarom-vraag stellen om problemen te analyseren (Waarom start de auto niet? De accu is leeg. Waarom is de accu leeg? Enzovoort...). Ingenieurs zijn dol op deze van Toyota afkomstige 'Five Whys'-methode. Handig en meestal volkomen ongevaarlijk.

Maar vaak heeft de waarom-vraag een andere functie. Namelijk het achterhalen van de motieven achter menselijk gedrag: waarom doe ik X? Waarom voel ik Y? En in deze gevallen blijkt de vraag een stuk minder nuttig.

Volgens neurologen leidt het woord waarom vaak tot defensieve reacties in ons brein. We willen ons rechtvaardigen: "Waarom werk ik zo hard? Nou dat lijkt me logisch! Omdat jullie zulke dure vakanties willen."

Bovendien: wanneer we een bepaalde oorzaak-gevolgredenering herhalen, door het telkens weer stellen van de waarom-vraag, wordt het steeds moeilijker om nog op andere gedachten te komen. Oefening baart namelijk kunst, ook bij mentale zelfverdediging. Door telkens het zelfde pad te nemen, maken we van een geïmproviseerde wandelroute met hindernissen uiteindelijk een geasfalteerde hoofdweg in ons brein. Het resultaat is dat we -in plaats van te komen tot nieuwe, creatieve gedachten- onszelf steeds verder ingraven in improductieve denkpatronen. Tijdens een vakantie heb je daar ook nog eens alle tijd en gelegenheid voor.

Dan is er nog een probleem. Veel van onze oorzaak-gevolgredeneringen zijn niet meer dan mooi klinkende verzinsels. Ons brein is niet primair geïnteresseerd in echte causale relaties of uitgebreid kritisch zelfonderzoek. Een verhaal dat voldoende aannemelijk klinkt om je gerust te stellen is genoeg.

Dat kan ook niet anders. Omdat verreweg de meeste van onze keuzes en handelingen onbewust tot stand komen en we in die gevallen geen toegang hebben tot de werkelijke oorzaken ervan, kunnen we niet veel meer dan het verzinnen van verhalen die in onze cultuur, onze waarneming of in ons zelfbeeld aannemelijk klinken. Waarom-vragen leiden daarmee vooral tot fabels om je fijn te voelen. Of iets minder vervelend.

Wat helpt? Kennis. Een beetje kennis van psychologie kan ons beschermen tegen al te grotesk zelfbedrog. Wat ook helpt zijn betere vragen. Bijvoorbeeld vragen die ons eigen denken ter discussie stellen: waarom denk ik wat ik denk? Hoe zou het zijn wanneer ik iets anders zou denken? Ook nuttig: vragen die gaan over plannen. Wat zou ik anders willen doen na de vakantie? Wat zijn manieren om te zorgen dat dit lukt? Of -als dit allemaal niet helpt- jezelf afleiden en de dagen tellen tot je weer aan het werk mag.

Ben Tiggelaar

(Verschenen als column in NRC Handelsblad)

Dit artikel delen op:

5 Meest gelezen blogs:

Dé bottleneck in elk bedrijf 02/05/2016
"Medewerkers in functiegroep 3 moeten wat betreft de competentie omgevingsbewustzijn op het niveau 'expert' zitten." Als ik zo'n zin lees weet ik het heel zeker: ik wil nooit meer in loondienst. Elk jaar neem ik tientallen plannen ... Lees verder

Meer kans op een baan met een `Donald Duck`-ervaring 03/05/2013
Een tijdje geleden vroeg ik deelnemers aan een seminar een persoonlijke ervaring uit te wisselen die 'boven verwachting' was. Een man had een prachtverhaal uit zijn kinderjaren. "Ik weet nog goed dat er een belangrijke kleurwedstrijd ... Lees verder

Ergernis nummer één 15/08/2013
Welk managementgedrag vinden we het meest ergerlijk? Wat stoort ons het meest aan onze leidinggevenden? Volgens diverse onderzoeken ergeren we ons het meest wanneer managers hun fouten niet toegeven. Een paar observaties en een paar tips ... Lees verder

Demotiverend én lachwekkend: bedrijfsregels 14/06/2013
- "Vanwege bezuinigingen moeten mensen hier nu zelf koffie, thee én WC-papier van thuis meenemen." - "Bij ons bedrijf mag niemand in een zilverkleurige auto rijden. Alleen de baas. En niemand weet waarom." - "Op iedere afdeling werd ... Lees verder

Drie, eigenlijk twee, pijlers voor succes 26/04/2013
In wezen zijn er slechts drie, eigenlijk maar twee, pijlers voor langdurig zakelijk succes. Dat stellen adviseurs en onderzoekers Michael Raynor en Mumtaz Ahmed in het aprilnummer van de Harvard Business Review. Raynor en Ahmed zijn niet ... Lees verder

< Terug naar overzicht




Trefwoorden

Gedrag (193)
Leiderschap (165)
NRC (269)
Simon Sinek (2)
Start with Why (1)
Verandering (119)
`Five Whys`-methode (1)

MBA in één dag CD-box II

€ 199,00
Bestel in onze webshop

MBA in één dag
CD-box

€ 199,00
Bestel in onze webshop

Dit wordt jouw jaar!

Van: € 14,95
voor: € 9,95
Bestel in onze webshop

MBA in één dag
Het boek

€ 29,95
Bestel in onze webshop

De beste columns

€ 12,50
Bestel in onze webshop

Dit wordt jouw jaar!
Luisterboek met 3 cds

€ 23,95
Bestel in onze webshop

The Core of the Matter

€ 39,95
Bestel in onze webshop

Vól in balans

€ 15,49
Bestel in onze webshop

Doen!

€ 23,49
Bestel in onze webshop

Dromen Durven Doen
op Luister CD + DVD

€ 49,95
Bestel in onze webshop

Dream Dare Do

€ 16,95
Bestel in onze webshop

Träumen, Wagen, Tun

€ 19,90
Bestel in onze webshop

Can Do!

€ 26,95
Bestel in onze webshop